http:\/\/www.birgun.net\/writer_index.php?category_code=1186995261&news_code=1360660840&year=2013&month=02&day=12<\/a><\/p>\n\u00a0<\/p>\n
D\u00fcnya \u00fczerindeki \u00fclkeleri bir endeks etraf\u0131nda s\u0131ralayarak, k\u0131yaslama olana\u011f\u0131 veren \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma var: Gelin uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan 4 endeksten hareketle T\u00fcrkiye\u2019nin durumunu saptamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
\u0130sterseniz Davos Zirvesi’ni d\u00fczenleyen D\u00fcnya Ekonomik Forumu’nun \u201c2012 Finansal Kalk\u0131nma Endeksi\u201d ile ba\u015flayal\u0131m. Be\u015fincisi yay\u0131nlanan bu endeks, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen 62 finansal sistemini 7 kriter \u00fczerinden s\u0131ral\u0131yor. Bir \u00fclkenin uzun vadeli geli\u015fme performans\u0131n\u0131n ve refah\u0131n\u0131n finansal geli\u015fmi\u015fli\u011fiyle do\u011frudan ilintili oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131ndan hareket ediyor. Di\u011fer bir ifadeyle, \u201cfinansal derinle\u015fmeyi\u201d matah bir de\u011fer olarak sunuyor.<\/p>\n
Endeksin dayand\u0131\u011f\u0131 7 kriter; kurumsal ortam, i\u015f ortam\u0131, finansal istikrar, banka hizmetleri, banka d\u0131\u015f\u0131 finansal hizmetler, finansal piyasalar ve finansal eri\u015febilirlik olarak belirlenmi\u015f. T\u00fcrkiye 62 \u00fclke aras\u0131nda 42\u2019inci s\u0131rada yer al\u0131yor. Finansal piyasalarda 30\u2019uncu, banka hizmetlerinde 35\u2019incili\u011fe kadar y\u00fckselirken, finansal istikrardaki 58\u2019incilik genel s\u0131ralamadaki performans\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekiyor. Meksika, Macaristan, Yunanistan gibi \u00fclkeleri geride b\u0131rakmas\u0131 \u201cba\u015far\u0131\u201d say\u0131labilir.<\/p>\n
\u0130kinci olarak, D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n \u0130\u015f Yapma Kolayl\u0131\u011f\u0131 Endeksini ele al\u0131yoruz. T\u00fcrkiye 185 \u00fclkelik \u00f6rneklemede 71\u2019inci s\u0131rada bulunuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu endeks en yoksul Afrika ve Asya \u00fclkelerini de kaps\u0131yor. Bir \u00fclkenin sermayedarlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde tercih edilebilir bir ortam sundu\u011fu saptanmak isteniyor. \u0130\u015f kurma, in\u015faat ruhsat\u0131 alma, m\u00fclkiyetin tapusunu \u00e7\u0131karma, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 koruma gibi 10 kriter baz\u0131nda de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye s\u00f6zle\u015fmelerden kaynaklanan haklar\u0131n\u0131 kullanma konusunda 40\u2019\u0131nc\u0131l\u0131ktan, in\u015faat ruhsat\u0131 almada 142’ncili\u011fe kadar uzanan bir yelpazede 71\u2019inci s\u0131raya oturuyor. \u0130talya, Yunanistan, Arjantin\u2019in \u00fczerinde yer almakla pekala \u00f6v\u00fcnebilir. \u0130lk s\u0131ralar\u0131 ise, Singapur, Hong Kong, Yeni Zelanda ve ABD\u2019nin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim.<\/p>\n
Gelelim, BM Geli\u015fme Program\u0131 (UNDP) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u0130nsani Geli\u015fme Endeksine; Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc Hintli iktisat\u00e7\u0131 Amartya Sen\u2019in de katk\u0131lar\u0131yla ilk kez 1990’da yay\u0131nlanan bu endeks tek ba\u015f\u0131na ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin fazla bir anlam ifade etmedi\u011fi noktas\u0131ndan hareketle, ekonomik dinamiklerin insan ya\u015fam\u0131na nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7meyi ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n
\u0130nsani geli\u015fme endeksi o \u00fclkedeki ortalama ya\u015fam s\u00fcresi yan\u0131nda, e\u011fitim olanaklar\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131yor. Amartya Sen b\u00f6ylelikle insanlar\u0131n yeteneklerini ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kullanabildiklerinin bir noktaya kadar endekse yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n; \u00f6te yandan demokrasi, insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri gibi de\u011ferlerin kapsanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. \u00d6te yandan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin bir rakamla ifade edilmesine kar\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, endeksin kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletme \u00f6nerilerine s\u0131cak bakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye en son yay\u0131nlanan \u0130nsani Geli\u015fme Endeksi\u2019nde 92\u2019nci s\u0131rada konu\u015flanm\u0131\u015f.<\/strong> Moldovya d\u0131\u015f\u0131nda geride b\u0131rakabildi\u011fi hi\u00e7bir Avrupa \u00fclkesi bulunmuyor. \u00d6zellikle yeni ku\u015faklara tan\u0131nan e\u011fitim olanaklar\u0131nda T\u00fcrkiye ac\u0131nas\u0131 bir tablo sergiliyor.<\/p>\nUNDP gerek ortalama ya\u015fam s\u00fcresinin, gerekse de e\u011fitim olanaklar\u0131n\u0131n o \u00fclkedeki zenginlikle paralel seyredece\u011fi varsay\u0131m\u0131ndan hareketle bir kriter daha geli\u015ftirmi\u015f. \u00dclkeler, ki\u015fi ba\u015f\u0131na gelirlerine g\u00f6re dizilip, buradan \u0130nsani Geli\u015fme Endeksi\u2019ndeki<\/strong> s\u0131ras\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. B\u00f6ylelikle bir \u00fclkenin zenginliklerinin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kitlelerin ya\u015fam\u0131na yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 kestirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Zengin ama, g\u00f6receli olarak refah\u0131n kitlelere yans\u0131mad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler (-) puan,<\/strong> bunu fazlas\u0131yla kitlelere yayabilen \u00fclkeler (+) puan al\u0131yor.<\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin -25 puan\u0131,<\/strong> i\u00e7inde bulundu\u011fu i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 durumu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. Di\u011fer bir ifadeyle, son 10 y\u0131lda o \u00e7ok \u00f6v\u00fcn\u00fclen b\u00fcy\u00fcmenin insani \u00f6l\u00e7\u00fctlere hi\u00e7 yans\u0131mad\u0131\u011f\u0131<\/strong> apa\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Tabloyu daha iyi okuyabilmek i\u00e7in durumu T\u00fcrkiye\u2019den daha beter \u00a0\u00fclkeleri \u00a0bir \u00a0s\u0131ralayal\u0131m: \u00a0Kuveyt (-57), \u00a0Umman (-50), \u00a0Katar \u00a0(-36), Birle\u015fik Arap Emirlikleri (-27). Suudi Arabistan ise (-19) puanla hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda duruyor.<\/p>\nAKP a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 benzer vizyonu payla\u015ft\u0131\u011f\u0131, Suriye\u2019ye kar\u015f\u0131 i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde bulundu\u011fu \u00fclkelerle bu zeminde de bulu\u015fuyor. Bu arada zaten en alt s\u0131ralardaki yoksul Afrika \u00fclkelerinin eksilerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, L\u00fcksemburg (-20) ve Singapur\u2019un (-22) ise, insani g\u00f6stergeleri k\u00f6t\u00fc olmamakla beraber, gelirlerinin a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksekli\u011fi nedeniyle eksilere s\u00fcr\u00fcklendiklerini belirtelim.<\/p>\n
Peki acaba en y\u00fcksek puan\u0131 hangi \u00fclke al\u0131yor. Tabii ki, yoksul b\u0131rakt\u0131r\u0131lmakla beraber, insani g\u00f6stergelerini y\u00fckseklerde tutmay\u0131 ba\u015faran K\u00fcba (52).<\/strong><\/p>\nSonuncu olarak, Bertelsmann Vakf\u0131\u2019n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 OECD \u00fclkelerini kapsayan Sosyal Adalet Endeksi<\/strong>\u2019ne g\u00f6z at\u0131yoruz. Bu ara\u015ft\u0131rmada, sosyal adalet, e\u015fit f\u0131rsatlar\u0131n ve ya\u015fam \u015fanslar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi \u015feklinde tan\u0131mlan\u0131yor. B\u00f6yle olunca T\u00fcrkiye\u2019nin 31 \u00fclke aras\u0131nda sonuncu s\u0131rada yer almas\u0131, i\u00e7imizi burksa da \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131yor.<\/strong><\/p>\nTahmin edilebilece\u011fi gibi, s\u0131ras\u0131yla \u0130zlanda, Norve\u00e7, Danimarka, \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya gibi \u0130skandinav \u00fclkeleri ilk 5 s\u0131ray\u0131 payla\u015f\u0131yor. ABD, Yunanistan, \u015eili, Meksika ve T\u00fcrkiye ise son 5\u2019i olu\u015fturuyor.<\/p>\n
Yoksullu\u011fun \u00f6nlenmesi, e\u011fitime eri\u015fim, emek piyasas\u0131na dahil olma, toplumsal kayna\u015fma ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulunmamas\u0131, sa\u011fl\u0131k, ku\u015faklar aras\u0131 adalet gibi 6 kriter temelinde de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye e\u011fitim ile toplumsal kayna\u015fma ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulunmamas\u0131 kategorisinde dipte gezinirken, <\/strong>di\u011fer 4 kriterde de 27\u2019ncili\u011fin \u00fczerine \u00e7\u0131kam\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de erkeklerin kad\u0131nlardan 3.6 kat fazla \u00fccret almas\u0131; etnik ve dini az\u0131nl\u0131klar\u0131 koruyacak, \u00a0ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir yasa bulunmamas\u0131, raporda alt\u0131 \u00f6nemle \u00e7izilen baz\u0131 konular.<\/p>\nHerkesin internet ortam\u0131nda rahatl\u0131kla ula\u015fabilece\u011fi bu endeksler, s\u0131ralamalar aras\u0131nda bo\u011fulmu\u015f, bunalm\u0131\u015f olabilirsiniz. Genelleme yaparken baz\u0131 \u00f6nemli ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n g\u00f6zden ka\u00e7mas\u0131 do\u011fald\u0131r. Yine de, \u015f\u00f6yle bir \u00f6zetleme yap\u0131labilir: T\u00fcrkiye 80\u2019lerden beri neoliberalizme yelken a\u00e7m\u0131\u015f bir \u00fclke s\u0131fat\u0131yla, eksik gedik k\u00fcresel ve yerli sermayenin taleplerine uygun bir kurumsal ve yasal zemin haz\u0131rlad\u0131. Buna kar\u015f\u0131n, b\u00fcy\u00fcme insani ve sosyal g\u00f6stergelere olumlu bir \u015fekilde yans\u0131mad\u0131. Bu haks\u0131z ve adaletsiz s\u00fcre\u00e7 AKP iktidar\u0131nda h\u0131zlanarak, derinle\u015ferek s\u00fcr\u00fcyor. Endeksler finansaldan insaniye, rekabetten sosyal adalete, k\u00e2r garantisinden e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesine do\u011fru evrildik\u00e7e, sade yurtta\u015flar\u0131n ya\u015fam\u0131 daha da katlan\u0131lmaz hale geliyor.<\/strong><\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Hayri Kozano\u011flu 12.02.2013 – Birg\u00fcn T\u00fcrkiye 80\u2019lerden beri neoliberalizme yelken a\u00e7m\u0131\u015f bir \u00fclke s\u0131fat\u0131yla, eksik gedik k\u00fcresel ve yerli sermayenin...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-3213","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-basinda-saglik"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t