![\"orhan](\"images\/stories\/belgeler\/orhan_pamuk.jpg\" "\\"orhan")
Nobel ödüllü edebiyatç\u0131m\u0131z Orhan Pamuk’un 2008 Frankfurt Fuar\u0131’n\u0131n aç\u0131l\u0131\u015f\u0131 münasebetiyle önceki ak\u015fam yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fman\u0131n tam metnini yay\u0131nl\u0131yoruz. Konu\u015fmadan: Kitaplar\u0131 yasaklamak, yazarlar\u0131 öldürmek, sürgüne yollamak, hapse atmak Türk kültürünü fakirle\u015ftirdi<\/h5>\n<\/p>\n
Bu benim Frankfurt Kitap Fuar\u0131’na dördüncü geli\u015fim. En son 2005 y\u0131l\u0131nda, Alman Yay\u0131nc\u0131lar Birli\u011fi’nin Bar\u0131\u015f Ödülü’nü almak için gelmi\u015ftim. \u015eimdi kalabal\u0131\u011f\u0131n içinde, bana o büyük \u015ferefi veren Yay\u0131nc\u0131lar Birli\u011fi’nden dostlar\u0131, Paulskirsche’deki törende kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m dünyan\u0131n her kö\u015fesinden gelmi\u015f yay\u0131nc\u0131 ve editörlerimden baz\u0131lar\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 gazeteci arkada\u015flar\u0131 burada görmek sevindirici.<\/p>\n
<\/p>\n
Frankfurt Kitap Fuar\u0131’na ilk geli\u015fimde, gittikçe büyüyen ve kalabal\u0131kla\u015fan bu mekânlardaki ilk ad\u0131mlar\u0131m bugünkü kadar rahat olmam\u0131\u015ft\u0131. 1990 Eylülü’nde, Almanca’ya çevrilen ilk kitab\u0131m ‘Beyaz Kale’ yay\u0131mland\u0131. Kitab\u0131n çevirisine bir ödül verilmi\u015f, ben ve çevirmenim de Frankfurt’a ça\u011fr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131k. O zamanki yay\u0131nc\u0131m Dr. Unseld bana gülümsüyor, ele\u015ftirmenler tatl\u0131 \u015feyler söylüyor, herkes bana iyi davran\u0131yordu. Memnun ve rahat olmal\u0131yd\u0131m, ama gergindim ve bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yordum. \u0130çimize derinden i\u015fleyen tüm hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131
gibi o zaman ya\u015farken tam adland\u0131ramayaca\u011f\u0131m \u015feyi, \u015fimdi, 18 y\u0131l sonra aç\u0131kl\u0131kla dile getirebilirim. <\/p>\n
<\/p>\n
Frankfurt huzursuzlu\u011fu!<\/strong> Ama biz yazarlar, kitaplar\u0131m\u0131z\u0131 milyonlarca ba\u015fka kitab\u0131 dü\u015fünerek, karde\u015flik dü\u015fleriyle ve alçakgönüllülü\u011fümüzü kan\u0131tlamak için de\u011fil, içimizdeki tuhaf sesi bulup ç\u0131karmak, önce kendimize, sonra ba\u015fkalar\u0131na, okurlara, bütün okurlara duyurmak için yazar\u0131z. Bunun için ruhumuzun derinliklerine, farkl\u0131 oldu\u011fumuz yere bakmay\u0131 biliriz. Farkl\u0131 oldu\u011fumuz yerde ruhumuz, gövdemiz, evimiz, ailemiz, soka\u011f\u0131m\u0131z, \u015fehrimiz, dilimiz, tarihimiz vard\u0131r. Bunlar\u0131n hepsi, bizi yazmak için masaya oturtan her \u015fey, kimli\u011fimizin ba\u015fkalar\u0131n\u0131n “milli kimlik” dedi\u011fi \u015feyden çok uzak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r bize.<\/p>\n Kitaplar\u0131 az bilinen dünya dillerinden Bat\u0131 dillerine çevrilen bütün yazarlar, \u015fu durumu ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r: Romanc\u0131 kendi hayat\u0131n\u0131n \u015fiirselli\u011finden ya da karanl\u0131k yanlar\u0131ndan içtenlikle bahseder; ele\u015ftirmenler ve okurlar ise, yazar\u0131n ülkesindeki hayat\u0131n \u015fiirselli\u011finden ya da karanl\u0131k yanlar\u0131ndan söz aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünerek okurlar onu. Romanc\u0131n\u0131n en mahrem hayalleri ve ki\u015fisel yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, ülkesinin bir tasviri, onu temsil eden bir \u015fey olarak alg\u0131lan\u0131r. \u0130lk kitaplar\u0131m yaln\u0131z Almanca’ya de\u011fil, di\u011fer dünya dillerine de çevrildikçe, onlara okur bulmak gibi bir i\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fan editörler, arkada\u015flar, bana, yaln\u0131z Almanya’da de\u011fil, dünyan\u0131n her yerinde ayn\u0131 \u015feyi söylemeye ba\u015flad\u0131lar: “Yanl\u0131\u015f anlamay\u0131n Orhan Bey, kitab\u0131n\u0131z çok güzel, ama ne yaz\u0131k ki ülkemizde Türk edebiyat\u0131na ve kültürüne ilgi yok.” <\/p>\n Dünyada kötü tan\u0131nmak<\/strong> <\/p>\n Türk kültürü fakirle\u015fti<\/strong> Nobel ödüllü edebiyatç\u0131m\u0131z Orhan Pamuk’un 2008 Frankfurt Fuar\u0131’n\u0131n aç\u0131l\u0131\u015f\u0131 münasebetiyle önceki ak\u015fam yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fman\u0131n tam metnini yay\u0131nl\u0131yoruz. Konu\u015fmadan: Kitaplar\u0131 yasaklamak,...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3452","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ced"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3452"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3452\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ced.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Dünya kitap ve yay\u0131nc\u0131l\u0131k sanayiinin, \u0130stanbul’da hayal etti\u011fimden çok daha büyük ve zengin oldu\u011funu Frankfurt’ta görmenin hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve huzursuzlu\u011fuydu bu. Bir kitapsever olarak Frankfurt Kitap Fuar\u0131’n\u0131n büyüklü\u011fü, zenginli\u011fi asl\u0131nda beni sevindirmeliydi, ama bu büyüklükle birlikte, genç bir yazar olarak bu âlemdeki yerimin ne kadar küçük ve önemsiz oldu\u011funu da akl\u0131m\u0131n bir kö\u015fesiyle ac\u0131yla kavr\u0131yordum. Gözlerim salon salon, kat kat, bina bina fuar\u0131n zenginli\u011finden, dünya yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n renklili\u011finden ve tek tek kitaplar\u0131n çe\u015fitlili\u011finden zevk al\u0131rken, bu âlemde sesimi duyurman\u0131n, bir iz b\u0131rakman\u0131n, kendi farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131 ba\u015fkalar\u0131na fark ettirmenin ne kadar zor oldu\u011funu da anl\u0131yordum. \u0130ster genç ister ya\u015fl\u0131, Frankfurt’a gelip bu duyguya, bu \u015fa\u015fk\u0131nk\u0131nl\u0131\u011fa ve bo\u015fluk duygusuna kap\u0131lmam\u0131\u015f yazar yoktur diye dü\u015fünüyorum. Yaln\u0131z kitaplar\u0131n kal\u0131c\u0131, bizlerin geçici oldu\u011funu hissettirdi\u011fi için de\u011fil; bütün kitaplar\u0131n, insanl\u0131\u011f\u0131n bütün haf\u0131zas\u0131n\u0131n, bütün seslerinin yan\u0131nda bizim yerimizin ne kadar küçük oldu\u011funu hissettirdi\u011fi için de, Frankfurt’ta bulunman\u0131n, t\u0131pk\u0131 bir camide, bir kilisede, bir tap\u0131nakta bulunmak gibi, insan\u0131 alçakgönüllülü\u011fe davet eden bir yan\u0131 var. Kitaplar\u0131n kalabal\u0131\u011f\u0131, t\u0131pk\u0131 âlemdeki bütün kitaplar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran efsanevi büyük kitapl\u0131klar gibi, zaman\u0131n ve âlemin s\u0131n\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan sonsuz kütüphane hayalleri gibi, bizleri hem alçakgönüllülü\u011fe ça\u011f\u0131rmal\u0131 hem de milli devletlerin, tarihlerin, dillerin ötesinde, bütün insanlar\u0131n benzerli\u011fini, amaçlar\u0131m\u0131z\u0131n ve duygular\u0131m\u0131z\u0131n yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bizlere hat\u0131rlatmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
S\u0131rf do\u011fum yerinden dolay\u0131 bir bilgi yar\u0131\u015fmas\u0131na sokulmayan çal\u0131\u015fkan bir genç gibi kederlenir, ama onlara hak verirdim. Hiç kimsenin ilgilenmeyece\u011fi bir konuda y\u0131llarca \u0131srar eden kafadan çatlak bir âlim gibi hissederdim kendimi; ama hakl\u0131yd\u0131lar, ben seçmi\u015ftim bu konuyu. Romanlar\u0131m\u0131n as\u0131l ç\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131n, bana göre önce Türkiye de\u011fil, kendi dertlerim, ilgilerim ve dünyada gördü\u011füm tuhafl\u0131k oldu\u011funu unutur; edebi hayat\u0131m boyunca binlerce kere dinledi\u011fim bu nakarata, baz\u0131lar\u0131n\u0131n kötü talihine inan\u0131p benimsemeleri gibi inan\u0131rd\u0131m: Türk bir yazarla kim ilgilenirdi ki!
Yirmili ya\u015flar\u0131mda ilk kitab\u0131m\u0131 bitirip yay\u0131mlatmaya çal\u0131\u015f\u0131rken, benden bir ku\u015fak öncesinin sayg\u0131n bir yazar\u0131, \u015fakayla resim yapmay\u0131 niye b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131 sormu\u015ftu bana. Resmin çeviriye ihtiyac\u0131 yoktu. Türkçe bir roman\u0131 kimse ba\u015fka bir dile çevirmez, çevirse bile yabanc\u0131 bir ülkede hiç kimse merak edip okumazd\u0131. 1980’lerin ortas\u0131nda Amerika’da kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m e\u011fitimli Türklerin hepsi, Amerikal\u0131lar\u0131n de\u011fil Türk kültürü ve edebiyat\u0131ndan, Türkiye’nin haritadaki yerinden bile haberdar olmad\u0131klar\u0131ndan \u015fikâyetçiydi. Bizleri biraz tan\u0131yorlarsa, ya yanl\u0131\u015f tan\u0131yorlar ya da hiç anlam\u0131yorlard\u0131. Son 10 y\u0131lda dünyay\u0131 bir hayli gezdim, çok ülke gördüm ve birkaç Bat\u0131 ülkesini bir yana b\u0131rak\u0131rsak, dünyan\u0131n bütün ülkelerinde ayn\u0131 \u015fikâyetleri, ba\u015fka milletler taraf\u0131ndan ya hiç tan\u0131nmama ya da yanl\u0131\u015f ve kötü tan\u0131nma \u015fikâyetlerini i\u015fittim. Milletlerin kimlik ve karakterleri konusundaki dü\u015fünceler, ki\u015fiden ki\u015fiye, ülkeden ülkeye de\u011fi\u015fiyor belki, ama dünyan\u0131n büyük ço\u011funlu\u011fu yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kötü tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikir.<\/p>\n
Bu yüzden bu konuda kendimden söz ederken, insanl\u0131\u011f\u0131n büyük ço\u011funlu\u011funun duygular\u0131n\u0131 dile getirdi\u011fime safl\u0131kla inan\u0131yorum. Biz Türkler, özellikle son yüzy\u0131lda dünyaca kötü tan\u0131nmaktan o kadar \u015fikâyet etmi\u015fizdir ki, bu dü\u015fünceyi ulusal kimli\u011fimizin bir parças\u0131 yapm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Ba\u015fkalar\u0131nca tan\u0131nmamas\u0131, ço\u011fumuz için kültürümüzün ve edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n özgünlü\u011fünün ve kuvvetinin kan\u0131t\u0131d\u0131r. T\u0131pk\u0131 baz\u0131 zor ve deneysel yazarlar\u0131n okurlarca tan\u0131nmamalar\u0131yla belki de hakl\u0131 olarak övünmeleri gibi, Türk edebiyat\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131n\u0131, onun tuhaf ve de\u011fi\u015fik ruhunun bir kan\u0131t\u0131 olarak görenler de vard\u0131r. Belki! Ama yeterince tan\u0131nmamak ve okunmamay\u0131 kültürün anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve özel esrar\u0131n\u0131n belirtisi olarak görmek, yava\u015f yava\u015f kuvvetlenen bir ba\u015fka tehlikeli dü\u015fünceye de güç veriyor: Bat\u0131’n\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi e\u015fitlik, kad\u0131n haklar\u0131, demokrasi ve dü\u015fünce özgürlü\u011fü gibi idealleri “yabanc\u0131” bulmak, bunlar\u0131n milli kimli\u011fe uymayaca\u011f\u0131na, hatta onu bozaca\u011f\u0131na inanmak… Bunu yaln\u0131zca Türkiye’yi dü\u015fünerek söylemiyorum.
Dünyan\u0131n kültürel merkezinin yava\u015f yava\u015f yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, eski merkezlerin çekim ve güçlerinin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hepimiz hissediyoruz. Hindistan ve Çin ekonomilerinin h\u0131zla büyümesinden, petrol fiyatlar\u0131n\u0131n yükseli\u015fiyle Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131 ülkelerde ortaya ç\u0131kan yeni zenginlerden ve yeni seçkinlerden söz ediyorum. Yaln\u0131z roman sanat\u0131n\u0131n ve yeni bir milli edebiyat\u0131n yükseli\u015fi de\u011fil, bütün bir kitap sanayiinin \u015fekilleni\u015fi de, bu yeni Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131 burjuva s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n kendi kimliklerini nas\u0131l tan\u0131mlayacaklar\u0131yla ilgili. Kendi kültür ve kimli\u011fimizin benzersiz oldu\u011funa, ba\u015fka kimsenin bizi anlayamayaca\u011f\u0131na inan\u0131p içimize mi kapanaca\u011f\u0131z, yoksa geçmi\u015f kültürün zenginli\u011fiyle, kendi farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla ifade özgürlü\u011fünü yan yana getirmeye mi çal\u0131\u015faca\u011f\u0131z?
Son 20 y\u0131lda dünyadaki siyasi ve kültürel geli\u015fmeler, Türkiye’nin kendi içinde iki yüzy\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 modernlik ile gelenek aras\u0131ndaki çat\u0131\u015fmalar\u0131n hikâyesini bütün dünya için ilgi çekici hale getirdi. Kimsenin Türkiye’nin haritadaki yerini bilmedi\u011fi yolundaki \u015fikâyeti art\u0131k çok az i\u015fitiyorum. Türkiye’den yüzlerce yazar ve yay\u0131nc\u0131 buraya, Frankfurt’a, bütün dünyaya seslerini duyurmak için geldi\u011fine göre, kimselerin bizi anlayamayaca\u011f\u0131 yolundaki karamsarl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan da biraz olsun kurtulmu\u015fuz demektir.
O halde, son yüzy\u0131ldaki tecrübelerimizden de aç\u0131kl\u0131kla söz edebiliriz.<\/p>\n
Son yüzy\u0131lda kitaplar\u0131 yasaklamak, yakmak, yazarlar\u0131 öldürmek, hapse atmak, onlar\u0131 vatan haini ilan edip sürgüne yollamak, bas\u0131nda hep bir a\u011f\u0131zdan yazarlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamak Türk kültürünü zenginle\u015ftirmedi, tam tersi fakirle\u015ftirdi. Devletin yazar ve kitap cezaland\u0131rma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 hâlâ devam ediyor: Benim gibi pek çok yazar\u0131 susturmak, sindirmek için kullan\u0131lan Türk Ceza Kanunu’nun 301 numaral\u0131 maddesi yüzünden, yüzlerce yazar ve gazeteci \u015fu anda mahkemelerde yarg\u0131lan\u0131yor, mahkûm oluyor. Bu y\u0131l yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m bir roman için çal\u0131\u015f\u0131rken, eski Türk filmlerini seyretmem, eski \u015fark\u0131lar\u0131 dinlemem gerekti. Bu i\u015fi kolayca Youtube ile yapm\u0131\u015ft\u0131m, ama ayn\u0131 \u015feyi \u015fimdi yapamam. Çünkü Youtube ile birlikte yüzlerce yerli ve uluslararas\u0131 web sitesine girmek, siyasi nedenlerle Türkiye’de ya\u015fayanlara yasak. Siyasi iktidar sahipleri bütün bu bask\u0131lardan memnun olabilirler; ama biz yazarlar, yay\u0131nc\u0131lar, sanatç\u0131lar, Türkiye’nin kültürünü yaratan ve onu izleyen herkes, kültürümüzün, edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n dünyaca tan\u0131nmas\u0131ndan bu bask\u0131lar\u0131 anlam\u0131yoruz.
Ama yazarlar\u0131n, yay\u0131nc\u0131lar\u0131n hevesinin k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 san\u0131lmas\u0131n. Son 15 y\u0131lda Türk yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir h\u0131zla büyüdü, zenginle\u015fti; bugün Türkiye’de her zamankinden daha çok kitap yay\u0131mlan\u0131yor, \u0130stanbul kitapç\u0131lar\u0131n\u0131n zenginli\u011fi de \u015fehrin çok katmanl\u0131, çok kültürlü tarihini bence art\u0131k temsil ediyor. Bu tuhaf, zengin, ola\u011fanüstü tarihin ve kültürün yazarlar\u0131, yay\u0131nc\u0131lar\u0131 bu y\u0131l Frankfurt’talar. Türkiye’den Frankfurt’a ilk defa gelen genç yazarlar\u0131n dünya yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n büyüklü\u011fünü görüp, t\u0131pk\u0131 benim 18 y\u0131l önce hissetti\u011fim gibi bir bo\u015fluk, bir beyhudelik duygusuna kap\u0131lacaklar\u0131n\u0131 da hayal edebiliyorum. Ama art\u0131k Türkiye’nin genç yazarlar\u0131, içlerine dönüp kendilerini ilginç bir yazar yapacak iç seslerini bulduklar\u0131 vakit, “Kimse Türk bir yazarla ilgilenmez!” diye karamsarl\u0131\u011fa kap\u0131lmayacaklar. 2008 Frankfurt kitap Fuari herkese umut ve mutluluk versin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"