|
Piyasada çok satılan antidepresanların ÅŸeker tabletinden farksız olduÄŸunu ortaya çıkaran araÅŸtırma, tıp dünyasında tartışmaya yol açtı. NTVMSNBC akademisyen ve psikiyatrlara sordu: Antidepresanlar gerçekten etkisiz mi, hastalar kime inanmalı?
Ä°ngiliz Hull Üniversitesi bilim adamları, 47 klinik deneye dayandırarak yaptıkları bir araÅŸtırmada antidepresanların sanıldığı kadar etkili olmadığını ortaya çıkardı. AraÅŸtırmayı yürüten Hull Üniversitesi Psikoloji Bölümü ÖÄŸretim Üyesi Prof. Irving Kirsch, NTV’ye yaptığı açıklamada, antidepresanlar üzerine yapılmış ve yayınlanmamış araÅŸtırmalar nedeniyle bu araÅŸtırmayı yaptıklarını belirtti. Ä°ngiliz, Amerikalı ve Kanadalı bilim adamlarından oluÅŸan ekip, bilim adamlarının deneylerden sonra vardıkları sonuç ÅŸöyle: Antidepresanlar sadece ağır depresyon vakalarında, sınırlı oranda iÅŸe yarıyor. Dünya genelinde çok satılan bazı ilaçların hastalar üzerindeki etkisi, klinik deneylerde kullanılan ve hastanın kendisini iyi hissetmesini saÄŸlayan placebo, yani ‘yalancı ilaçlar’etkisinden farklı deÄŸil.
AraÅŸtırma tıp ve ilaç dünyasında tartışmalara neden olurken, Türkiye’deki otoriteler bu iddiayla kafası karışan antidepresan kullanıcılarının ilaçlarını doktorlarına danışmadan kesmemeleri gerektiÄŸini söyledi. Üretici firmalar ise araÅŸtırmanın, ÅŸu ana kadar gerçekleÅŸtirilen klinik çalışmalardan elde edilen verilerin sadece küçük bir bölümünün kullanılarak yapıldığını savundu. NTVMSNBC, uzmanlara sordu. Prof. Dr. Mehmet Sungur, MÜ Psikiyatri Anabilim Dalı
GÖRÜNDÜÄžÜ KADAR ETKÄ°LÄ° DEĞİL AMA ETKÄ°SÄ°Z DE DEĞİL
Bu ilaçların hiçbir faydası yok diyemeyiz. Bir ilaçla ilgili bütün yayınlanan ve yayınlanmayan araÅŸtırma sonuçlarını bir araya getirip harmanlarsanız. Biz buna havuz analizi diyoruz, o zaman bir ilacın görüldüÄŸü kadar etkili olmadığı ortaya çıkar. Ama ilaçların olduÄŸundan daha etkili gözükmediÄŸini söylemek, ilaçların etkisiz olduÄŸunu söylemek deÄŸildir. Ä°laçlar tabi ki etkilidir, bir sürü hastada etkilerini zaten günlük uygulamalarda görüyoruz. Depresyon ilaçlarının etkili olduÄŸunu gösteren çok sayıda araÅŸtırma da var.
Bir ilacın göründüÄŸü kadar etkili olmadığını söylemek, etkisiz olduÄŸu anlamına gelmiyor. Bu araÅŸtırmalar bize ilaçların etkinlik düzeyinin zaman zaman görünen rakamların altında kaldığını gösteriyor. Bu tür haberlerin insanları ilaç kullanmaktan caydıran bir ÅŸey olduÄŸu için tehlikeli sonuçları olabileceÄŸini düÅŸünüyorum. Bu sadece ilaçlar için geçerli deÄŸil, aynı ÅŸey psikoterapiler için de geçerli olabilir. Mesela bir psikoterapiyle ilgili araÅŸtırma etkili bulunduÄŸu zaman dergilerde yayınlanıyor, etkili bulunmadığı zaman yayınlanmıyor.
Prof. Dr. Kemal Arıkan Ä°.Ü. CerrahpaÅŸa Tıp Fak.
DOKTORA DANIÅžMADAN Ä°LACI KESMEYÄ°N
Bu ilaçlar kesinlikle depresyon üzerinde etkili ilaçlardır. Ancak, ilaç kullanımında iki önemli psikolojik faktör vardır. Kimi hastalar tedaviye direnç gösterebilir, bazen de tam tersi olabilir; tedaviye inanır ve olumlu yanıt verir. Buna placebo etkisi denir. Placebo hiçbir iÅŸe yaramayan ve farmakolojik özelliÄŸi bulunmayan ÅŸeker tabletlerdir. Bunlar da ilginç bir ÅŸekilde antidepresan etki gösterebilir ve hastaların ortalama yüzde 20 veya 30’u üzerinde etkili olur. Ä°laca direnç gösterme, ilacın etkisini yüzde 30 azaltır, placeboda da etki yüzde 30 oranındadır. Bazen antidepresan ilaçlar etkisizmiÅŸ gibi bir görüntü ortaya çıkabilir. Burada önemli olan hangi hastaya hangi ilaç verilecek ve ne dozda verilecek, bunun tespiti önemli. DoÄŸru hastaya, doÄŸru ilaç, doÄŸru dozda verilirse etkisiz olması mümkün deÄŸildir, iÅŸin özü budur. Bu araÅŸtırmanın sonucu doÄŸru deÄŸildir, bence burada metodolojik bir kusur var.
Ben söz konusu ilaçları çok sıklıkla hastalarımda kullanıyorum ve hastada bu tür ilaçları kullanmadan önceki haliyle kullandıktan sonraki hali arasında anlamlı derecede farklılık görüyorum. Üç dört hafta içinde hasta dünyaya yeniden gelmiÅŸ gibi oluyor. Ä°laçlar diÄŸer yöntemlerle birlikte depresyon tedavisinin önemli seçenekleridir, bunların iÅŸe yaramadığı ÅŸeklindeki açıklamalar ise bazı hastalar için sakıncalı olabilir çünkü ilaçla tedavi olan hastalar bu haberlere bakarak ilaçlarını kesebilirler ama doktorlarına danışmadan kesmemeliler.
Prof. Dr. Sedat Özkan, Ä°Ü Tıp Fak. Psikiyatri Anabilim Dalı
‘Ä°ÅžE YARAMIYOR’ DEMEK SAFSATADIR
Çok yoÄŸun hasta gören bir hekim olarak bu araÅŸtırma sonucunun yanlış olduÄŸunu söyleyebilirim. Her gün onlarca hasta görüyorum ve onlara ilaç veriyorum, ‘antidepresanlar iÅŸe yaramıyor’ demek safsatadır ve yanlış bilgidir. Antidepresanlar da aynı diyabet, hipertansiyon ve kalp ilaçları gibi toplum ve birey saÄŸlığı açısından son derece önemli ve gereklidir. Kaldı ki antidepresan ilaçlar depresyona baÄŸlı fiziksel hastalıkların tedavisinde de etkili.
Bir ilaçla ilgili olarak gereken her türlü araÅŸtırma yapılmadan piyasaya sürülmesi mümkün deÄŸildir. Depresyon önemli bir toplum saÄŸlığı sorunudur, hastalarımızda ilaçtan önceki ve ilaçtan sonraki durumunu gözlemlediÄŸimiz zaman kesinlikle çok önemli farklılıklar olduÄŸunu görüyoruz. Bu ilaçlarla yaptığımız düzenli ve doÄŸru tedaviler sayesinde insanların hayata bakışı deÄŸiÅŸiyor. Bana, ‘yıllarca depresyondaymışım, haberim yokmuÅŸ’ diyen çok hastam oldu. Çünkü toplumda depresyon yeterince tanınmıyor. Depresyon kiÅŸinin sadece ruhsal deÄŸil, bedensel fonksiyonlarının da aksamasına neden olan bir sorun. Ä°laç tedavisi gereken hastalara bunları vermek durumundayız, zaten verdiÄŸimiz zaman da iÅŸe yaradığını görüyoruz.
Burada önemli olan hangi antidepresanın hangi hastaya verildiÄŸidir, tanının iyi konması, ilacın iyi seçilmesi gerekir. Yani doÄŸru hastaya, doÄŸru dozda ve doÄŸru birleÅŸim çerçevesinde olmak kaydıyla tedavide antidepresanlar çok önemli ilaçlardır. Ancak insanlar kendi kafalarına göre geliÅŸigüzel, eczaneden aspirin alır gibi alıp kullanırlarsa tabi ki hiç bir etkisi olmaz. GlaxoSmithKline
POZÄ°TÄ°F FAYDALARI GÖZARDI EDÄ°LÄ°YOR
Çalışmada sözü geçen antidepresanlardan bazılarını üreten GlaxoSmithKline’ın antidepresanlarla ilgili meta-analiz çalışmasına iliÅŸkin açıklaması ise ÅŸöyle:
“Bu çalışma, depresyon hastalarına ve ailelerine gerçek yaÅŸamlarında antidepresan tedavilerinin saÄŸladığı pozitif faydaları göz ardı etmektedir. Oysa bu hastaların tedaviden elde ettiÄŸi olumlu sonuçlar klinik çalışmalarda da gözlemlenmektedir. Bu alandaki uzmanlar tarafından depresyonla ilgili klinik çalışmaların gerçekleÅŸtirilmesinin zor olduÄŸu çok iyi bilinmektedir. Bu meta-analiz ÅŸu ana kadar gerçekleÅŸtirilen klinik çalışmalardan elde edilen verilerin sadece küçük bir bölümü kullanılarak yapılmıştır.
BilindiÄŸi gibi çalışmada sözü geçen antidepresanlar, FDA (Amerika Ä°laç ve Gıda Dairesi), EMEA (Avrupa ruhsat otoritesi), SaÄŸlık Bakanlığımız ve diÄŸer ülkelerin ruhsat otoriteleri tarafından mevcut tüm verilerin detaylı incelenmesinin ardından onay almış ve etkililiÄŸi kanıtlanmış, uzun yıllardır milyonlarca hastaya fayda saÄŸlayan ilaçlardır.
Depresyonunuzun derecesini nasıl anlarsınız?
Prof. Dr. Kemal Arıkan depresyonun anlamı bilinmeden sıkça kullanıldığını, derecesinin ise ancak bir uzman tarafından anlaşılabileceÄŸini söyledi. Arıkan, depresyon hakkında herkesin bilmesi gereken bilgileri ÅŸöyle sıraladı:
“Depresyon, kısaca çökünlük hali demektir. Yani hayal kırıklıklarına, engellenmelere, kayıplara karşı bir tepki ya da nedensiz, durup dururken oluÅŸan çökkün bir duygu hali, bir sendrom ve hastalıktır.
Depresyonunun hafif orta veya ağır ÅŸiddette olması, hekimin vereceÄŸi bir karardır. Hekim çeÅŸitli objektif skalalarla bunu derecelendirir ve depresyonu sınıflandırır. Ne ÅŸiddette olursa olsun depresyonda bazı belirtiler vardır. Åžiddetini belirlemek için özel teknikler kullanılır. Depresyonun belirtilerini genel olarak, yorgunluk ve enerjide azalma, hiçbir ÅŸeyden zevk alamama, iÅŸtah ve uyku bozuklukları, dikkat kaybı, aşırı duyarlılık, alınganlık, abartılı duygusallık, öfke, huzursuzluk, anksiyete, panik nöbetleri, üzüntü ve keder, güven kaybı, ilgisizlik, motivasyon kaybı, yalnızlık, intihar düÅŸüncesi ve cinsel istekte azalma olarak sıralamak mümkündür.
Toplumda depresyon çok iyi bilinmiyor ve bu gibi belirtileri olan insanlar genellikle hekime baÅŸvurmakta gecikiyor. Birçok insan depresyonu yorgunluk gibi ÅŸikayetlerle karıştırabiliyor. Önerim, bu belirtilerden biri ya da birkaç olduÄŸunda, özellikle de hayattan zevk alma duygusu ortadan kalktığında vakit kaybetmeden hekime baÅŸvurulmasıdır. Depresyonun hafif mi, orta mı ya da ileri derecede mi olduÄŸu hekim tarafından belirlenir ve ona göre tedavi düzenlenir.” |
